Gebrek aan concurrentie leidt tot prijsopdrijving

Ontwikkelingsland betaalt soms 30 keer meer voor medicijnen

IFPRI-images (CC BY-NC-ND 2.0)

Lage- en middeninkomenslanden betalen soms twintig tot dertig keer meer voor generieke medicijnen zoals omeprazole (tegen maagzuur) dan landen met een hoog inkomen. Dat blijkt uit een recent rapport van het Center for Global Development (CGD).

‘Er is een gebrek aan concurrentie op het niveau in deze landen zelf, zelfs voor basismedicijnen waar geen patent meer op rust’, zegt Rachel Silverman, een van de auteurs van het rapport. “Eén bedrijf heeft in bepaalde landen soms 85 procent van de markt of meer in handen voor een specifiek medicijn of een specifieke therapie.”

Uit het rapport blijkt ook dat lage- en middeninkomenlanden vaak dure merkmedicijnen aanschaffen, omdat ze merkloze medicijnen niet vertrouwen. Er zijn wetten die de kwaliteit van merkloze medicijnen garanderen, maar Janeen Madan-Keller (net als Silverman onderzoeker bij het CGD) zegt dat het probleem vooral ligt bij de handhaving van die wetgeving. ‘Er zijn regels, maar de instanties die die regels moeten controleren zijn in veel landen slecht toegerust. Ze zijn niet in staat om de kwaliteitsstandaarden te garanderen.’

Snellere registratie

Silverman roept de privésector op om kwaliteitscontrole te garanderen. ‘Farmaceutische bedrijven hebben de ethische verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat hun producten veilig en efficiënt zijn’, zegt ze.

Maar het probleem overstijgt volgens haar de privésector. ‘De markten voor gezondheidsproducten zijn erg kwetsbaar voor falen. Daarbij spelen asymmetrische informatie, toetredingsbarrières en niet-concurrentieel gedrag een rol’, zegt Silverman.

Het rapport roept op tot een hervorming van de richtlijnen en het beleid van de WHO voor de inkoop van medicijnen

De oplossing ligt volgens Madan-Keller en Silverman in een combinatie van de uitbreiding van bestaande programma’s en het gebruik van middelen van instituten zoals de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in Genève probeert een deel van de problemen het hoofd te bieden via een Gezamenlijke Registratieprocedure (CRP). Volgens de WHO moet die procedure de registratie van nieuwe farmaceutische producten versnellen, zodat ze sneller bij de patiënten terechtkomen.

Het CGD ziet dit programma slechts als een stap in de goede richting. Het rapport roept op tot ‘een hervorming van de WHO-richtlijnen en het WHO-beleid ter ondersteuning van een modern en efficiënt inkoopbeleid.’ Uitbreiding van de Gezamenlijke Registatieprocedure, zegt Silverman, kan een de problemen oplossen die er nu zijn met afzonderlijke registratieprocessen per land die markttoegang en concurrentie belemmeren.

Financiering

De auteurs van het rapport analyseerden ook de verschillende vormen financiering van gezondheidsproducten in verschillende landen. Ze keken naar financiering door donoren, de privésector en de overheid.

In landen met een laag inkomen neemt donorfinanciering de belangrijkste plaats in. Dat brengt voor- en nadelen met zich mee, staat in het rapport.

Het werkt positief als het gaat om het verminderen van het aantal gevallen van HIV en malaria.

Maar de politiek achter donorfinanciering heeft negatieve bij-effecten. ‘In landen zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk leidt de binnenlandse politiek tot veel onzekerheid over het het jaarlijkse budget voor ontwikkelingshulp’, zegt Silverman. Die onzekerheid ‘sijpelt door naar de ontvangende landen van medicijnen die gefinancierd worden met donorgeld. Dat belemmert hen in de mogelijkheid om te plannen voor de middellange en lange termijn.’

Gezamenlijk inkopen

De concentratie van koopkracht in de handen van enkelen is een ander potentieel probleem voor donorfinanciering. Die concentratie kan leiden tot een gebrek aan toegang tot essentiële voorraden van medicijnen, met als mogelijk gevolg de vertraagde levering van medicijnen die soms levens redden.

Samen inkopen geeft kleine spelers meer macht, maar kan ook leiden tot de vertraagde levering van levensreddende medicijnen

Dit is een potentiële tekortkoming van gezamenlijke inkoop. Bij zo’n inkoop bundelen meerdere kleine kopers hun krachten, om zo meer macht te krijgen bij de inkoop van bijvoorbeeld medicijnen. Maar onderzoekers aan de Toulouse School of Economics en de CGD denken dat gezamenlijke inkoop, als het goed gebeurt, voordelen heeft omdat de kosten erdoor omlaag gaan.

Als kleine kopers kleine hoeveelheden medicijnen kopen, zegt Silverman, kan dat leiden tot hoge transactiekosten. ‘Die kosten worden doorgerekend aan consumenten. Kleine kopers hebben ook weinig onderhandelingskracht. Het is voor hen moeilijk lagere prijzen te bedingen.’

Medicijnen uit de privésector

In lageinkomenslanden is donorfinanciering goed voor de helft van de aangeschafte gezondheidsproducten. In hoge-inkomenslanden zijn overheden verantwoordelijk voor het grootste deel van de aangeschafte producten.

De overgang van donorfinanciering naar door de overheid aangeschafte producten verloopt niet altijd vlekkeloos. Middeninkomenslanden kampen vaak met beperkte financiering door donoren of de overheid. ‘In deze landen kloppen mensen vaak rechtstreeks aan bij de privésector voor medicijnen die erg duur zijn, en bovendien niet altijd even betrouwbaar. Ze betalen vaak contant.’

In laag-middeninkomenlanden (de laagste marge van de brede categorie van middeninkomenslanden die de Wereldbank hanteert) is de privésector goed voor 80 procent van de verkoop van alle gezondheidsproducten.

‘De laag-middeninkomenslanden zijn “te rijk” om substantieel donorgeld te ontvangen. Maar ze hebben nog geen robuuste gezondheidszorgsystemen opgebouwd om hun burgers te beschermen’, zegt Silverman.

Deze transitielanden zouden een soepeler overgang doormaken als donoren de financiering niet direct stopzetten van zodra een land genoeg inkomen heeft. De auteurs van het rapport pleiten voor het in stand houden van steun, ook als overheden een groter deel van de financiering voor hun rekening nemen.

Het vinden van de juiste balans in deze landen wordt nu overgelaten aan internationale gezondheidsorganisaties en VN-instituten zoals de WHO.

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift